खनिज चट्टानमा पाइने प्राकृतिक ठोस पदार्थ हुन्; धात्विक खनिज (कच्ची धातु) धातुजस्तै टल्किन्छन् र फलाम र तामाजस्ता धातु दिन्छन्, अधात्विक खनिजले सिमेन्ट, सिसा र टाल्कजस्ता पदार्थ दिन्छन्
एघारवटा खनिजको चमक, धर्को (Streak) र कडापन जाँच्नुहोस्, नेपालमा हरेकलाई केमा प्रयोग गरिन्छ पत्ता लगाउनुहोस्, र तिनलाई धात्विक खनिज (कच्ची धातु) र अधात्विक खनिजमा छुट्याउनुहोस्।
बासस्थान जोगाइँदा र सिकार रोकिँदा लोपोन्मुख प्रजाति फेरि बढ्न सक्छ; बासस्थान मासिँदा र चोरी सिकार हुँदा यो लोप हुन सक्छ
100 वटा एकसिङ्गे गैँडालाई 20 वर्षसम्म पछ्याउनुहोस्। तिनलाई राष्ट्रिय निकुञ्जमा जोगाउनुहोस्, सामुदायिक रक्षक थप्नुहोस्, वा तिनको जङ्गल फँडानी हुन र चोरी सिकारीलाई सिकार गर्न दिनुहोस्, र तिनको सङ्ख्या बढेको वा घटेको हेर्नुहोस्।
घाम, हावा र ज्वारभाटा कहिल्यै सकिँदैनन्; वन, वन्यजन्तु, माछा र भूमिगत पानी बुद्धिमानीसँग प्रयोग गरे फेरि बढ्छन्; कोइला, पेट्रोलियम, प्राकृतिक ग्यास र खनिज बन्न करोडौँ वर्ष लाग्यो, त्यसैले एक पटक प्रयोग भएपछि सकिन्छन्
घाम र हावादेखि वन, भूमिगत पानी, कोइला र पेट्रोलियमसम्म बाह्रवटा प्राकृतिक स्रोत फेरि बन्न कति समय लाग्छ र हामी तिनलाई केमा प्रयोग गर्छौँ पत्ता लगाउनुहोस्, अनि ती सकिन्छन् कि सकिँदैनन् भनी छुट्याउनुहोस्।
वायु गुणस्तर सूचकाङ्क (AQI) ले मसिना कण (PM2.5) को मात्रालाई 0 देखि 500 सम्मको सङ्ख्यामा बदल्छ; भारतको मापनमा छवटा तह छन्: राम्रो, सन्तोषजनक, मध्यम, खराब, धेरै खराब र गम्भीर, र हरेकको आफ्नै स्वास्थ्य सल्लाह हुन्छ
हावामा मसिना धुलो (PM2.5) को मात्रा बदल्नुहोस् र वायु गुणस्तर सूचकाङ्क राम्रोदेखि गम्भीरसम्म सरेको हेर्नुहोस्। हरेक तहको स्वास्थ्यमा के अर्थ हुन्छ र धुलो कहाँबाट आउँछ सिक्नुहोस्।
बिजुली र इन्धनमा पैसा र स्रोत लाग्छ, र तिनलाई बनाउँदा प्रायः हावा प्रदूषित हुन्छ; निभाउने, LED बल्ब प्रयोग गर्ने र भाँडो छोप्नेजस्ता साना बानीले ऊर्जा बचाउँछन्, तर चीज खुला वा अन छोड्दा ऊर्जा खेर जान्छ
बत्ती निभाउने र भाँडो छोपेर पकाउनेदेखि TV स्ट्यान्डबाइमा छोड्नेसम्मका बाह्रवटा दैनिक बानी हेर्नुहोस्। हरेकले किन ऊर्जा बचाउँछ वा खेर फाल्छ पत्ता लगाउनुहोस्, र छुट्याउनुहोस्।
1 m² छानामा 1 mm वर्षा 1 लिटर पानी हो, त्यसैले छानाले क्षेत्रफल × वर्षा × 0.8 लिटर जम्मा गर्छ (केही छिट्टिन्छ वा सोसिन्छ): सानो छानाले पनि मनसुनमा धेरै पानी जम्मा गर्न सक्छ
छानाको आकार र महिनाको वर्षा छान्नुहोस्, अनि परिवारले ट्याङ्कीमा कति लिटर वर्षाको पानी जम्मा गर्न सक्छ, र त्यसले पाँच जनाको परिवारलाई कति दिन पानी पुग्छ निकाल्नुहोस्।
रूखले प्रकाश संश्लेषणबाट हावाको कार्बन डाइअक्साइड लिन्छन् र कार्बन आफ्नो काठमा जम्मा गर्छन्: हुर्केको रूखले वर्षमा करिब 21 kg CO₂ लिन्छ, जबकि कारले हरेक किलोमिटरमा करिब 0.17 kg निकाल्छ
1, 10 वा 100 रूख रोपेर 1 देखि 20 वर्ष हुर्कन दिनुहोस्। तिनले हावाबाट कति कार्बन डाइअक्साइड लिन्छन्, र उत्तिकै निकाल्न कार कति किलोमिटर चल्न सक्छ पत्ता लगाउनुहोस्।
पेट्रोल र डिजेल बाल्दा कार्बन डाइअक्साइड बन्छ, जुन हरितगृह ग्यास हो: CO₂ को kg = यात्रा गरेको km × प्रति व्यक्ति प्रति km kg, त्यसैले हिँड्दा वा साइकलमा केही बन्दैन, साझा बसमा थोरै, र कारमा हरेक विद्यार्थीका लागि सबैभन्दा धेरै
विद्यालय कसरी जानुहुन्छ, कति टाढा छ र कति दिन जानुहुन्छ छान्नुहोस्। ती यात्राले हावामा कति किलो कार्बन डाइअक्साइड थप्छन्, र त्यसलाई सोस्न एक वर्षमा कति रूख चाहिन्छ हेर्नुहोस्।
पृथ्वी 24 घण्टामा 360° घुम्छ, त्यसैले 15° देशान्तर बराबर 1 घण्टा: पूर्वका ठाउँले घाम पहिले देख्छन् र तिनका घडी अगाडि हुन्छन्; हरेक देशले आफ्नो बीचतिरको देशान्तरबाट प्रामाणिक समय तय गर्छ
काठमाडौँमा मध्यान्ह भयो। लन्डन, दिल्ली, टोकियो वा न्युयोर्कमा कति बज्यो होला? दुई सहर छानेर घुमिरहेको पृथ्वीले हरेक देशलाई आफ्नै घडीको समय कसरी दिन्छ, र नेपाल लन्डनभन्दा 5 घण्टा 45 मिनेट किन अगाडि छ हेर्नुहोस्।