नयाँखाता भए निःशुल्ककक्षा 10भौतिक विज्ञानमध्यमLab bench
आर्किमिडिजको सिद्धान्त: उत्प्लावन बल र विस्थापित तरल
तरलमा भएको वस्तुले आफूले विस्थापित गरेको तरलको तौलबराबर उत्प्लावन बल अनुभव गर्छ (आर्किमिडिजको सिद्धान्त); वस्तुको घनत्व तरलको भन्दा बढी भए यो डुब्छ र कम भए तैरिन्छ, र तैरिँदा आफ्नै तौलबराबर तरल विस्थापित गर्छ
फलाम, एल्युमिनियम र काठका टुक्रालाई Spring balance मा झुन्ड्याएर पानी, नुनपानी र मट्टितेलमा डुबाउनुहोस्। तौलमा आएको कमीलाई पोखिएको तरलको तौलसँग तुलना गर्नुहोस्।
कुण्डलीबाट गुज्रने चुम्बकीय क्षेत्र बदलिँदा भोल्टेज प्रेरित हुन्छ; छिटो परिवर्तन र बढी फेराले ठूलो भोल्टेज दिन्छन्
चुम्बकलाई कुण्डलीभित्र धकेल्नुहोस्, स्थिर राख्नुहोस् र बाहिर तान्नुहोस्, अनि ग्याल्भानोमिटर हेर्नुहोस्। प्रेरित भोल्टेजलाई के ले ठूलो बनाउँछ र के ले उल्टाउँछ पत्ता लगाउनुहोस्।
तातो वस्तु र चिसो पानी मिसाउँदा दुवै एउटै तापक्रममा नपुगुन्जेल ताप बग्छ, र तातो वस्तुले गुमाएको ताप पानीले पाएको तापबराबर हुन्छ: m₁c₁(T₁ − T) = m₂c₂(T − T₂)
चिसो पानीमा तातो पानी खन्याउनुहोस्, वा फलाम वा एल्युमिनियमको तातो टुक्रा खसाल्नुहोस्, अनि अन्तिम तापक्रम पढ्नुहोस्। पिण्ड र तापक्रम बदलेर कति ताप सर्यो पत्ता लगाउनुहोस्।
नयाँखाता भए निःशुल्ककक्षा 10भौतिक विज्ञानमध्यमLab bench
नजिकको दृष्टि, टाढाको दृष्टि र चस्मा
सामान्य आँखाले प्रतिबिम्ब Retina मा बनाउँछ; नजिक मात्र देख्ने (Myopia भएको) आँखाले टाढाका वस्तुलाई Retina अगाडि फोकस गर्छ र अवतल (Concave) लेन्सले सच्याइन्छ, र टाढा मात्र देख्ने (Hypermetropia भएको) आँखाले नजिकका वस्तुलाई Retina पछाडि फोकस गर्छ र उत्तल (Convex) लेन्सले सच्याइन्छ
सामान्य आँखा, नजिक मात्र देख्ने आँखा र टाढा मात्र देख्ने आँखाले टाढाको रूख र नजिकको किताब हेर्नुहोस्। प्रतिबिम्ब कहाँ बन्छ हेर्नुहोस्, अनि त्यसलाई Retina मा ल्याउने चस्मा छान्नुहोस्।
बढी घना माध्यमभित्रको प्रकाश क्रान्तिक कोणभन्दा ठूलो कोणमा सतहमा पर्दा पूरै परावर्तित हुन्छ
अर्धवृत्ताकार सिसाको ब्लकबाट किरण पठाउनुहोस्, किरण बाहिर निस्कन नसकेसम्म कोण बढाउँदै जानुहोस्, क्रान्तिक कोण पत्ता लगाउनुहोस्, अनि अप्टिकल फाइबरले प्रकाशलाई कसरी भित्रै थुनेर राख्छ हेर्नुहोस्।
उत्तल लेन्समा 1/v − 1/u = 1/f: फोकस F भन्दा टाढाको वस्तुले अर्को छेउमा वास्तविक र उल्टो प्रतिबिम्ब बनाउँछ; F भित्रको वस्तुले उही छेउमा आभासी, सुल्टो र ठूलो प्रतिबिम्ब बनाउँछ
उत्तल लेन्सको अक्षमा मैनबत्ती सार्नुहोस् र लेन्स बदल्नुहोस्। यसको प्रतिबिम्ब कहाँ बन्छ, पर्दामा समात्न सकिन्छ कि सकिँदैन, र कति गुणा ठूलो वा सानो छ, पत्ता लगाउनुहोस्।
स्वतन्त्र रूपमा खस्ने वस्तुको गति गुरुत्व प्रवेग g (पृथ्वीमा 9.8 m/s²) ले बढ्दै जान्छ; विश्रामबाट h = ½gt² र v = gt, त्यसैले v² = 2gh, र खस्न लाग्ने समय पिण्डमा भर पर्दैन
फरक-फरक उचाइका टावरबाट, पृथ्वी र चन्द्रमामा, हलुका र गह्रौँ बल खसाल्नुहोस्। गतिका समीकरण प्रयोग गरेर बल खस्न कति समय लाग्छ र भुइँमा कति छिटो पुग्छ पत्ता लगाउनुहोस्।
हरेक दुई वस्तुले एकअर्कालाई F = G m₁ m₂ ÷ d² बलले तान्छन्: पिण्ड दोब्बर गर्दा बल दोब्बर हुन्छ, दूरी दोब्बर गर्दा चौथाइमा झर्छ; त्यसैले g र तपाईंको तौल ग्रहको पिण्ड र यसको केन्द्रबाटको दूरीमा भर पर्छ
ग्रहको केन्द्रबाट टाढा जानुहोस्, ग्रहलाई गह्रौँ वा हलुका बनाउनुहोस्, र आफ्नै पिण्ड बदल्नुहोस्। गुरुत्व र तपाईंको तौल कसरी बदलिन्छ हेर्नुहोस्, र वर्गको व्युत्क्रम नियम पत्ता लगाउनुहोस्।
सिसाको अपवर्तनाङ्क रातोभन्दा बैजनी प्रकाशका लागि अलि बढी हुन्छ, त्यसैले बैजनी सबैभन्दा धेरै र रातो सबैभन्दा कम मोडिन्छ; त्यसैले प्रिज्मले सेतो प्रकाशलाई यसका रङमा फैलाउँछ (वर्णविक्षेपण)
रातो, हरियो र बैजनी प्रकाशलाई फरक-फरक कोणमा सिसाको प्रिज्ममा पठाउनुहोस्। हरेक रङ कति मोडिन्छ, र सेतो प्रकाश किन इन्द्रेणीजस्तै वर्णपटमा फैलिन्छ, पत्ता लगाउनुहोस्।
तारको रोध R = ρL/A हुन्छ: तार दोब्बर लामो हुँदा रोध दोब्बर हुन्छ, अनुप्रस्थ काट दोब्बर ठूलो हुँदा आधा हुन्छ, र यो धातुको प्रतिरोधकता ρ मा भर पर्छ
तारको लम्बाइ र मोटाइ अनि यो बनेको धातु बदल्नुहोस्, र ओममिटरमा यसको रोध पढ्नुहोस्। घरको वायरिङमा किन मोटो तामा र हिटरमा किन पातलो नाइक्रोम प्रयोग हुन्छ, पत्ता लगाउनुहोस्।
ट्रान्सफर्मरमा फलामको Core मा दुईवटा Coil हुन्छन्; Primary मा बग्ने Alternating current ले बदलिरहने चुम्बकीय Flux बनाउँछ जसले Secondary मा भोल्टेज प्रेरित गर्छ, र Vs ÷ Vp = Ns ÷ Np हुन्छ; स्थिर DC ले बदलिने Flux बनाउँदैन, त्यसैले Output दिँदैन
230 V Mains मा जोडिएको ट्रान्सफर्मरको Primary र Secondary Coil का फेरा (Turns) बदल्नुहोस्, र Output भोल्टेज कसरी बदलिन्छ हेर्नुहोस्। अनि DC मा चलाएर हेर्नुहोस्।
अनुसन्धानमा हामी एउटा स्वतन्त्र चर बदल्छौँ, आश्रित चर नाप्छौँ र नियन्त्रित चरलाई उस्तै राख्छौँ; बलको उफ्राइ खसाल्ने उचाइसँग समानुपातिक हुन्छ, त्यसैले यसको ग्राफ उद्गमबिन्दुबाट जाने सिधा रेखा हुन्छ
बललाई फरक-फरक उचाइबाट खसालेर यसको उफ्राइ नाप्नुहोस्। स्वतन्त्र, आश्रित र नियन्त्रित चर पत्ता लगाउनुहोस्, ग्राफ बनाउनुहोस्, अनि निष्पक्ष परीक्षणमा बल र भुइँ बदल्नुहोस्।
असल Netizen ले इन्टरनेट सुरक्षित, इमानदार र सम्मानजनक तरिकाले प्रयोग गर्छ; जोखिमपूर्ण बानीले तपाईंको सुरक्षा र Online प्रतिष्ठा बिगार्न सक्छ, र Hacking, धम्की, नक्कली Profile र Piracy जस्ता केही काम कानुनले सजाय दिने साइबर अपराध हुन्
बलियो Password प्रयोग गर्नेदेखि नक्कली Profile बनाउनेसम्म, मानिसले Online गर्ने बाह्रवटा काम हेर्नुहोस्। हरेकले कसलाई हानि गर्न सक्छ र त्यसको सट्टा के गर्ने पत्ता लगाउनुहोस्, अनि तिनलाई छुट्याउनुहोस्।
ब्याट्रीको mAh मा लेखिएको क्षमता यसले राख्ने चार्ज हो: चार्ज हुने घण्टा = क्षमता ÷ Charger को धारा (साथमा करिब 20% नोक्सानी), र Wh मा ऊर्जा = क्षमता (Ah) × भोल्टेज
3000, 4000 वा 5000 mAh को फोन ब्याट्री र 1 A, 2 A वा 3 A को Charger छान्नुहोस्। रित्तोबाट चार्ज हुन कति समय लाग्छ, यसले कति ऊर्जा राख्छ र स्क्रिन कति घण्टा खुला रहन सक्छ, हिसाब गर्नुहोस्।
LED ले निश्चित Forward voltage लिन्छ (रातोले करिब 2 V, निलो र सेतोले 3.2 V); शृङ्खलामा जोडिएको रेजिस्टरले बाँकी लिन्छ, त्यसैले ओमको नियमअनुसार R = (आपूर्ति − LED भोल्टेज) ÷ धारा
5 V, 9 V वा 12 V को आपूर्तिबाट रातो, हरियो, निलो वा सेतो LED बाल्नुहोस्। ठिक्क धारा बग्न दिने रेजिस्टर कति चाहिन्छ, र रेजिस्टरले कति शक्ति तापमा बदल्छ निकाल्नुहोस्।
ऊर्जा = शक्ति × समय: 5 घण्टा घाममा 0.4 kW को प्यानलले तातो, धुलो र तारमा हुने नोक्सानीपछि करिब 0.4 × 5 × 0.8 = 1.6 kWh दिन्छ
छानामा 2 देखि 10 वटा सोलार प्यानल राख्नुहोस् र दिनमा कति घण्टा घाम लाग्छ छान्नुहोस्। तिनले दिनमा र महिनामा कति kWh बनाउँछन्, त्यसले साँझभरि कति LED बल्ब बाल्छ, र कोइलाको बिजुलीको तुलनामा कति CO₂ बचाउँछ हेर्नुहोस्।
Fan car: सक्सन पङ्खाले कारलाई सडकमा कसरी टाँसिराख्छ
बल = चापको फरक × क्षेत्रफल: कारमुनिको चाप घटाउने पङ्खाले कारलाई सडकमा थिच्छ
Sports car को भुइँमुनिको हावा तान्ने पङ्खा चलाउनुहोस्, र भुइँभरि लाग्ने सानो चाप फरकले कसरी ठूलो तलतिर थिच्ने बल, बढी पकड र मोडमा बढी गति दिन्छ हेर्नुहोस्। अनि मुनि हावा फुकेर कारलाई तैराउनुहोस्, र Thruster चलाएर Thrust ले तौललाई कहिले जित्छ र कार कहिले उड्छ हेर्नुहोस्।
म्याग्निच्युड लघुगणकीय (Logarithmic) स्केल हो: 1 को हरेक अङ्कले सिस्मोग्राफमा 10 गुणा कम्पन र करिब 32 गुणा (10^1.5) ऊर्जा जनाउँछ
म्याग्निच्युडका आधारमा सानो 3 देखि महा 8 सम्मका दुई भूकम्प छान्नुहोस्, र ठूलोमा जमिन कति गुणा बढी हल्लिन्छ र कति गुणा बढी ऊर्जा निस्कन्छ हेर्नुहोस्। 2015 को 7.8 को गोरखा भूकम्प 5 को भन्दा किन यति धेरै भयानक थियो पत्ता लगाउनुहोस्।
गुरुत्वले भू-उपग्रहलाई पृथ्वीतिर तान्छ र गोलाकार बाटोमा घुमाइराख्छ; r अर्धव्यासको कक्षामा यसको गति v = √(GM ÷ r) हुन्छ, त्यसैले अग्ला भू-उपग्रह ढिलो चल्छन् र घुम्न धेरै समय लिन्छन्
अन्तर्राष्ट्रिय अन्तरिक्ष स्टेसनजस्तो तल्लो कक्षामा, GPS को कक्षामा, वा TV का लागि प्रयोग हुने भू-स्थिर कक्षामा भू-उपग्रह राख्नुहोस्। यो पृथ्वीको केन्द्रबाट कति टाढा छ, गुरुत्वले यसलाई कति छिटो घुमाउँछ र पृथ्वीको एक फन्को लगाउन कति समय लाग्छ हेर्नुहोस्।
प्रकाश हरेक सेकेन्ड करिब 299 792 km जान्छ, त्यसैले लाग्ने समय = दूरी ÷ गति: भू-उपग्रहबाट सेकेन्डको सानो भाग, सूर्यबाट 8 मिनेट र सबैभन्दा नजिकको ताराबाट 4 वर्षभन्दा बढी
GPS भू-उपग्रह, चन्द्रमा, सूर्य, मङ्गल र सबैभन्दा नजिकको ताराबाट हामीकहाँ प्रकाश पठाउनुहोस्, र हरेक यात्रामा कति समय लाग्छ निकाल्नुहोस्। हामीले सूर्यलाई आठ मिनेटअघि जस्तो थियो त्यस्तै किन देख्छौँ, पत्ता लगाउनुहोस्।
प्रकाश सिधा रेखामा जान्छ, त्यसैले लट्ठीको छाया = उचाइ ÷ tan(सूर्यको उचाइ): सूर्य जति होचो, छाया उति लामो, र सूर्य ठीक टाउकोमाथि हुँदा छाया नै हुँदैन
घाममा एउटा लट्ठी ठड्याउनुहोस् र सूर्यलाई बिहानको होचो आकाशदेखि ठीक टाउकोमाथिसम्म सार्नुहोस्। हरेक पटक छाया कति लामो हुन्छ हेर्नुहोस्, र छाया बिहान-बेलुका किन लामो र मध्यान्हमा किन सबैभन्दा छोटो हुन्छ बुझ्नुहोस्।
स्केल मोडेलले हरेक आकार र दूरीलाई एउटै सङ्ख्याले भाग गर्छ: पृथ्वी 22 cm को फुटबल भए चन्द्रमा 6.6 m टाढाको 6 cm को बल र सूर्य 2.6 km टाढाको 24 m को बल हुन्थ्यो, त्यसैले अन्तरिक्षको धेरैजसो भाग खाली छ
पृथ्वीलाई फुटबल, क्रिकेट बल वा गुच्चा जत्रो बनाउनुहोस्, र अरू सबैलाई पनि उही स्केलमा सानो बनाउनुहोस्। चन्द्रमा र सूर्य कति ठूला हुन्थे, र कति टाढा हुन्थे हेर्नुहोस्।
तन्काएको ब्यान्डले प्रत्यास्थ स्थितिज ऊर्जा E = ½kx² जम्मा गर्छ; छोड्दा यो गतिज ऊर्जा ½mv² बन्छ, त्यसैले v = √(2E ÷ m), र 45° मा गोली करिब v² ÷ g टाढा उड्छ: दोब्बर तन्काइले चार गुणा ऊर्जा र दोब्बर गति दिन्छ
रबर ब्यान्ड तन्काएर कागजको गोली हान्नुहोस्। ब्यान्ड, कति तन्काउने र गोलीको द्रव्यमान बदल्नुहोस्, अनि ब्यान्डमा जम्मा भएको ऊर्जा, छोड्दाको गति र गोली कति टाढा उड्छ हेर्नुहोस्।
खस्दै गरेको वस्तुको गति हावाको अवरोध यसको तौल बराबर नभएसम्म बढ्छ; त्यसपछि यो स्थिर (Terminal) गति v = √(2mg ÷ (ρCA)) मा खस्छ, त्यसैले ठूलो छाता ढिलो खस्छ
0.1 देखि 1 m² को छातामुनि 20 g, 50 g वा 100 g को खेलौना झुन्ड्याउनुहोस्, र हावाको अवरोधले तौल बराबर गरेपछि यो कति छिटो खस्छ, र 10 m खस्न कति समय लाग्छ पत्ता लगाउनुहोस्।
गियर अनुपात = अगाडिका दाँत ÷ पछाडिका दाँत: प्याडलको हरेक फन्कोमा पछाडिको पाङ्ग्रा त्यति पटक घुम्छ, त्यसैले ठूलो अनुपातले टाढा र छिटो लैजान्छ तर धकेल्न गाह्रो हुन्छ, र सानो अनुपात धकेल्न सजिलो तर ढिलो हुन्छ
साइकलको अगाडि र पछाडिको गियर बदल्नुहोस्, अनि प्याडलको एक फन्कोले कति टाढा लैजान्छ र उही गतिमा प्याडल चलाउँदा कति छिटो जानुहुन्छ हेर्नुहोस्। उकालोका लागि सजिलो गियर र समथर सडकका लागि छिटो गियर पत्ता लगाउनुहोस्।
रेडियोधर्मी परमाणुको क्षय अनियमित रूपमा हुन्छ, तर हरेक अर्धायुमा बाँकीमध्ये आधाको क्षय हुन्छ: n अर्धायुपछि 100% × (½)ⁿ बाँकी रहन्छन्, अर्धायु घण्टाको होस् वा हजारौँ वर्षको
रेडियोधर्मी परमाणुको भीडको क्षय हेर्नुहोस्। अस्पतालमा वा पुराना हाडको उमेर पत्ता लगाउन प्रयोग हुने एउटा आइसोटोप छान्नुहोस्, अर्धायु बित्न दिनुहोस्, र कति भाग परमाणु बाँकी रहे र त्यसमा कति समय लाग्यो हेर्नुहोस्।
आवाजको चर्कोपन डेसिबल (dB) मा नापिन्छ: हरेक 10 dB बराबर दस गुणा आवाजको ऊर्जा; दूरी दोब्बर हुँदा स्तर करिब 6 dB घट्छ, र 85 dB भन्दा माथि हरेक थप 3 dB मा सुरक्षित सुन्ने समय आधा हुन्छ
कानेखुसी, कुराकानी, व्यस्त ट्राफिक, प्रेसर हर्न वा पटाकाको नजिक उभिनुहोस्। डेसिबलमा आवाजको स्तर, टाढा जाँदा यो कसरी घट्छ, र दिनमा तपाईंका कानले कति बेर सुरक्षित रूपमा सहन सक्छन् हेर्नुहोस्।
तातो वस्तु कोठाभन्दा जति तातो हुन्छ, उति छिटो चिसिन्छ: T = कोठा + (सुरु − कोठा) × e^(−kt); बिर्को र थर्मसले ताप खेर जान घटाउँछन्, जसले k धेरै सानो बनाउँछ
25 °C को कोठामा 90 °C को चिया खुला कप, छोपेको कप वा थर्मसमा खन्याउनुहोस्, र कुनले यसलाई तातो राख्छ र किन भनेर एक घण्टासम्म यसको तापक्रम हेर्नुहोस्।
रोकिने दूरी = सोच्दाको दूरी (गति × प्रतिक्रिया समय) + ब्रेकको दूरी (v² ÷ 2μg): गति दोब्बर गर्दा पहिलो दोब्बर हुन्छ तर दोस्रो चार गुणा
30 m अगाडि एउटा बच्चा सडकमा निस्कन्छ। गाडीको गति, चालकको प्रतिक्रिया समय र सडक बदलेर सोच्दाको दूरी, ब्रेकको दूरी र गाडी समयमै रोकिन्छ कि रोकिँदैन पत्ता लगाउनुहोस्।
तौल मेसिनले तपाईंलाई माथितिर कति बलियो धकेल्छ त्यही देखाउँछ: N = m(g + a), त्यसैले लिफ्ट माथितिर गति बढाउँदा तपाईं गह्रौँ, तलतिर गति बढाउँदा हलुका, र स्वतन्त्र पतनमा तौलविहीन लाग्नुहुन्छ
लिफ्टमा बाथरुमको तौल मेसिनमा उभिनुहोस्। लिफ्ट माथि जान थाल्दा, एकनासले चल्दा, तल जान थाल्दा, र तार चुँडिएर स्वतन्त्र रूपमा खस्दा मेसिनले कति देखाउँछ हेर्नुहोस्।