भू-क्षय (माटो बग्ने) र यसको रोकथाम
फरक भिरालोपन भएका माटोका ट्रेमा पानी पार्नुहोस्; कुनै ट्रे खाली राख्नुहोस्, कुनैलाई घाँस, छापो वा गराले जोगाउनुहोस्, र बगेको माटो तौलनुहोस्।
मूल अवधारणा
बगेको पानीले भिरालो र खाली ढलानमा माटो सबैभन्दा छिटो बगाउँछ; वनस्पति, छापो र गराले पानीलाई सुस्त बनाएर माटो समात्छन्
पाठ: प्राकृतिक स्रोत
भू-क्षय (soil erosion) भनेको पानी वा हावाले माटोको उर्वर माथिल्लो तह हटाउनु हो। नेपालका पहाडमा भिरालो ढलानबाट बग्ने मनसुनी पानीले धेरै माटो बगाउन सक्छ, जसले पहिरो ल्याउँछ, नदीमा गेग्रान थुपार्छ र खेत कमजोर बनाउँछ। पानी जति छिटो बग्छ, त्यति बढी माटो बोक्छ, त्यसैले भिरालो र खाली ढलानले सबैभन्दा बढी गुमाउँछन्। बिरुवाका जराले माटो बाँध्छन् र पातले वर्षाका थोपाको चोट रोक्छन्। छापो (पराल वा पातको तह) ले सतह जोगाउँछ। नेपालभरि पहाडमा देखिने गरा (पहाड काटेर बनाइएका खुड्किला) ले एउटा भिरालो ढलानलाई धेरै समतल भागमा बदल्छन्, त्यसैले पानी सुस्त भएर जमिनमा सोसिन्छ।
के सिक्नुहुनेछ
- भिरालोपन र वर्षाले भू-क्षयमा कस्तो असर गर्छन्, नापेर हेर्नुहोस्।
- माटो संरक्षणका विधिहरू तुलना गर्नुहोस्।
- नेपालका पहाडमा गरा बनाउने र वनस्पति लगाउने काम किन गरिन्छ, व्याख्या गर्नुहोस्।
सुरु गर्नुअघि
- माटो निकै बिस्तारै बन्ने प्राकृतिक स्रोत हो भन्ने थाहा हुनुपर्छ।
सामग्री
- बगैँचाको माटो, घाँसको चपरी, पराल, पानी
उपकरण
- चेप्टा ट्रेहरू, काठका ब्लक, प्रोट्र्याक्टर, झारी, बिकरहरू, फिल्टर पेपर, तराजु
विधि
- 10°, 20° र 30° मा खाली माटोको ट्रेमा 40 mm पानी पार्नुहोस्। हरेक पटक बगेको माटो जम्मा गरी तौलनुहोस्।
- 20° र 40 mm पानीमा घाँस, परालको छापो र गरा भएका ट्रेमा दोहोर्याउनुहोस्।
- खाली ट्रेमा 20° मा 10 mm पानी मात्र पारेर दोहोर्याउनुहोस्।
यो Simulation लाई कसरी सरल बनाइएको छ
- खाली माटोमा हरेक मिलिमिटर वर्षा र हरेक डिग्री भिरालोपनका लागि 0.2 g माटो बग्छ। घाँस, छापो र गरा हुँदा त्यसको क्रमशः 5%, 15% र 30% मात्र बग्छ।
- ट्रेमा प्रति मिलिमिटर पर्ने 10 mL वर्षामध्ये खाली माटोबाट 60%, गराबाट 30%, छापोबाट 25% र घाँसबाट 20% बग्छ।