तारा, ग्रह, उपग्रह, तारामण्डल कि आकाशगङ्गा?
सूर्य र ध्रुवतारादेखि शुक्र, सप्तऋषि र आकाशगङ्गासम्म आकाशका तेह्रवटा वस्तु हेर्नुहोस्। हरेकले आफ्नै प्रकाश बनाउँछ कि बनाउँदैन र कति टाढा छ पत्ता लगाउनुहोस्, अनि तिनलाई छुट्याउनुहोस्।
मूल अवधारणा
तारा आफ्नै प्रकाश बनाउने तातो ग्यासका विशाल गोला हुन्; ग्रह र उपग्रह घामको प्रकाश परावर्तन गरेर चम्किन्छन्; तारामण्डल पृथ्वीबाट देखिने ताराको आकृति हो, र आकाशगङ्गा अर्बौँ ताराको विशाल समूह हो
पाठ: ब्रह्माण्ड
सहरका बत्तीबाट टाढा सफा रातमा नेपालको आकाश चम्किने थोप्लाले भरिएको हुन्छ, तर ती सबै उस्तै किसिमका होइनन्। हाम्रो सूर्यजस्ता तारा आफ्नै प्रकाश बनाउने तातो ग्यासका विशाल गोला हुन्। शुक्र र बृहस्पतिजस्ता ग्रह सूर्यको परिक्रमा गर्छन् र तिनमा घामको प्रकाश ठोक्किएर फर्किने भएकाले मात्र चम्किन्छन्। उपग्रहले ग्रहको परिक्रमा गर्छन् र तिनले पनि घामको प्रकाश परावर्तन: प्रकाश कुनै सतहमा ठोक्किएर फर्कनु, जस्तै ऐनामा। सबै मुख्य शब्द गर्छन्। तारामण्डल भनेको पृथ्वीबाट देखिने ताराको आकृति हो, जस्तै सप्तऋषि (Great Bear); यसका तारा नजिक-नजिक देखिन्छन् मात्र, तर फरक-फरक दूरीमा हुन सक्छन्। आकाशगङ्गा अर्बौँ ताराको विशाल समूह हो: हामी Milky Way मा बस्छौँ। अन्तरिक्षमा दूरी प्रकाश वर्षमा नापिन्छ: प्रकाशले एक वर्षमा पार गर्ने दूरी, झन्डै 9.5 लाख करोड km।
के सिक्नुहुनेछ
- तारा, ग्रह, उपग्रह, तारामण्डल र आकाशगङ्गाबीच फरक छुट्याउनुहोस्।
- प्रकाश बनाउनु र परावर्तन गर्नुबीचको फरक व्याख्या गर्नुहोस्।
- प्रकाश वर्ष परिभाषित गरी दूरी तुलना गर्न प्रयोग गर्नुहोस्।
- नेपालबाट देखिने तारामण्डलको नाम भन्नुहोस् र ध्रुवतारा पत्ता लगाउन सप्तऋषि प्रयोग गर्नुहोस्।
सुरु गर्नुअघि
- सौर्यमण्डलका ग्रह थाहा हुनुपर्छ।
सामग्री
- महिनाको तारा नक्सा (Star chart), वा आकाश नक्साको App
उपकरण
- भए Binoculars
विधि
- एउटा Card छानेर यसको प्रकाश र दूरी पत्ता लगाउनुहोस्।
- कम्तीमा आठवटा Card मा यसो गर्नुहोस्।
- हरेक Card लाई तारा, ग्रह, उपग्रह, तारामण्डल वा आकाशगङ्गामा छुट्याउनुहोस्।