असल Netizen, जोखिमपूर्ण बानी कि साइबर अपराध?
बलियो Password प्रयोग गर्नेदेखि नक्कली Profile बनाउनेसम्म, मानिसले Online गर्ने बाह्रवटा काम हेर्नुहोस्। हरेकले कसलाई हानि गर्न सक्छ र त्यसको सट्टा के गर्ने पत्ता लगाउनुहोस्, अनि तिनलाई छुट्याउनुहोस्।
मूल अवधारणा
असल Netizen ले इन्टरनेट सुरक्षित, इमानदार र सम्मानजनक तरिकाले प्रयोग गर्छ; जोखिमपूर्ण बानीले तपाईंको सुरक्षा र Online प्रतिष्ठा बिगार्न सक्छ, र Hacking, धम्की, नक्कली Profile र Piracy जस्ता केही काम कानुनले सजाय दिने साइबर अपराध हुन्
पाठ: सूचना तथा सञ्चार प्रविधि
Netizen भनेको इन्टरनेटको नागरिक हो। गाउँ वा सहरको असल नागरिकजस्तै, असल Netizen इमानदार, सम्मानजनक र होसियार हुन्छ: उसले आफ्ना Account सुरक्षित राख्छ, जानकारी Share गर्नुअघि जाँच्छ, अरूको कामको श्रेय दिन्छ र दुर्व्यवहारको Report गर्छ। तपाईंले Post गर्ने सबै कुराले Digital footprint छोड्छ, जसले तपाईंको Online प्रतिष्ठा बनाउँछ: वर्षौंपछि शिक्षक, कलेज र रोजगारदाताले तपाईंबारे भेट्टाउन सक्ने कुरा। केही बानी जोखिमपूर्ण हुन्छन्: Password Share गर्ने, रिसाएर Comment गर्ने, आफ्नो ठेगाना दिने वा हल्ला फैलाउने। केही काम नेपालको विद्युतीय कारोबार ऐनअनुसार साइबर अपराध हुन्: अरूको Account मा पस्ने, धम्की पठाउने, अरू भएको बहाना गर्ने र Pirated फिल्म वा Software Share गर्ने। पीडितले नेपाल प्रहरी साइबर ब्युरोमा साइबर अपराधको उजुरी गर्न सक्छन्।
के सिक्नुहुनेछ
- असल Netizen हुनु भनेको के हो व्याख्या गर्नुहोस्।
- Digital footprint ले Online प्रतिष्ठा कसरी बनाउँछ व्याख्या गर्नुहोस्।
- जोखिमपूर्ण Online बानी र सुरक्षित विकल्प पहिचान गर्नुहोस्।
- साइबर अपराध हुने काम चिन्नुहोस् र तिनको उजुरी कसरी गर्ने भन्नुहोस्।
सुरु गर्नुअघि
- Online जान Phone वा Computer प्रयोग गरेको हुनुपर्छ।
सामग्री
- Post का Screenshot वा छापिएका उदाहरण (नाम लुकाइएका)
उपकरण
- भए Phone वा Computer
विधि
- एउटा Card छानेर कसलाई हानि हुन सक्छ र के गर्ने पत्ता लगाउनुहोस्।
- कम्तीमा आठवटा Card मा यसो गर्नुहोस्।
- हरेक Card लाई असल Netizen, जोखिमपूर्ण बानी वा साइबर अपराधमा छुट्याउनुहोस्।