बोतलको सङ्गीत: ठूलो र सानो स्वर
बोतलको मुखमाथि फुक्नुहोस् र चम्चाले ठोक्नुहोस्, भित्र पानी थप्दै जानुहोस्। हरेक पटक के कम्पन हुन्छ, र पानीले स्वर कसरी बदल्छ पत्ता लगाउनुहोस्।
मूल अवधारणा
छोटकरीमा: फरक मात्रामा पानी भएका बोतल ठोक्नुहोस् र स्वर बदलिएको सुन्नुहोस्।
कुनै चीज कम्पन हुँदा ध्वनि बन्छ; जति छिटो कम्पन, स्वर (pitch) उति माथि
पाठ: ध्वनि
हरेक ध्वनि कुनै चीज कम्पन हुँदा, अर्थात् छिटो-छिटो यताउता हल्लिँदा बन्छ। मादलको छाला, गितारको तार र बाँसुरीभित्रको हावा बज्दा कम्पन हुन्छन्। कुनै चीज कति छिटो कम्पन हुन्छ भन्नेले स्वरको उचाइ (pitch) तय गर्छ: छिटो कम्पनले माथिल्लो (पातलो) स्वर दिन्छ, ढिलो कम्पनले तल्लो (मोटो) स्वर। हामी कम्पनलाई हर्ज (Hz) मा गन्छौँ: एक सेकेन्डमा एक कम्पन भनेको 1 Hz हो। यो Lab मा तपाईं सिसाको बोतल दुई तरिकाले बजाउनुहुन्छ। यसको मुखमाथि फुक्दा बोतलभित्रको हावा कम्पन हुन्छ। चम्चाले ठोक्दा सिसा र त्यसभित्रको पानी कम्पन हुन्छन्। पानी थप्दा स्वर बदलिन्छ, तर दुवै पटक एउटै तरिकाले होइन!
के सिक्नुहुनेछ
- ध्वनि कम्पनबाट बन्छ भनी व्याख्या गर्नुहोस्।
- बोतलमा फुक्दा र ठोक्दा के कम्पन हुन्छ पत्ता लगाउनुहोस्।
- दुवै अवस्थामा पानीको मात्राले स्वर कसरी बदल्छ व्याख्या गर्नुहोस्।
- कम्पन हुने हावाको स्तम्भको लम्बाइलाई स्वरको उचाइसँग जोड्नुहोस्।
सुरु गर्नुअघि
- हामी कानले ध्वनि सुन्छौँ भन्ने थाहा हुनुपर्छ।
सामग्री
- सिसाको बोतल (30 cm अग्लो), पानी
उपकरण
- धातुको चम्चा, Ruler, Hz मा Pitch देखाउने Sound-meter App (छ भने)
विधि
- खाली बोतलको मुखमाथि फुक्नुहोस् र स्वर Record गर्नुहोस्।
- बोतल झन्डै मुखसम्म भर्नुहोस्, फेरि फुक्नुहोस् र Record गर्नुहोस्।
- चार वा बढी फरक पानीको सतहमा फुक्नुहोस् र हरेक Record गर्नुहोस्।
- खाली र भरिएको बोतललाई चम्चाले ठोक्नुहोस्, र दुवै Record गर्नुहोस्।
यो Simulation लाई कसरी सरल बनाइएको छ
- बोतल पिँधदेखि मुखसम्म 30 cm अग्लो छ।
- फुक्दा पानीमाथिको हावामा एक चौथाइ तरङ्ग अटाएर कम्पन हुन्छ, र ध्वनि 340 m/s मा यात्रा गर्छ।
- ठोक्दा हरेक सेन्टिमिटर पानीले Pitch 24 Hz ले घट्छ (यो बोतलका लागि सजिलो नियम)।