धात्विक कि अधात्विक खनिज?
एघारवटा खनिजको चमक, धर्को (Streak) र कडापन जाँच्नुहोस्, नेपालमा हरेकलाई केमा प्रयोग गरिन्छ पत्ता लगाउनुहोस्, र तिनलाई धात्विक खनिज (कच्ची धातु) र अधात्विक खनिजमा छुट्याउनुहोस्।
मूल अवधारणा
खनिज चट्टानमा पाइने प्राकृतिक ठोस पदार्थ हुन्; धात्विक खनिज (कच्ची धातु) धातुजस्तै टल्किन्छन् र फलाम र तामाजस्ता धातु दिन्छन्, अधात्विक खनिजले सिमेन्ट, सिसा र टाल्कजस्ता पदार्थ दिन्छन्
पाठ: खनिज
चट्टान खनिजले बनेका हुन्छन्: आफ्नै रासायनिक बनोट भएका प्राकृतिक ठोस पदार्थ। भूगर्भविद्ले सजिला परीक्षणबाट खनिज पहिचान गर्छन्। चमक (Lustre) भनेको खनिज कसरी टल्किन्छ भन्ने हो: धात्विक खनिज धातुजस्तै टल्किन्छन्, अरू सिसाजस्ता, मोतीजस्ता वा धमिला देखिन्छन्। धर्को (Streak) भनेको खस्रो सेतो Tile मा घस्दा खनिजको धुलोको रङ हो, जुन खनिजको आफ्नै रङभन्दा फरक हुन सक्छ। कडापन भनेको यसमा कति सजिलै कोरिन्छ भन्ने हो, 1 (टाल्क, नङले कोरिन्छ) देखि 10 (हीरा) सम्मको Mohs scale मा। धात्विक खनिज धातु दिने कच्ची धातु हुन्; अधात्विक खनिजले उपयोगी पदार्थ दिन्छन्। नेपालमा फुल्चोकीमा फलामको कच्ची धातु, खरिढुङ्गामा म्याग्नेसाइट, र धेरै सिमेन्ट कारखानाका लागि चुनढुङ्गा पाइन्छ।
के सिक्नुहुनेछ
- चमक, धर्को र कडापन परीक्षणबाट खनिज पहिचान गर्नुहोस्।
- खनिजलाई धात्विक वा अधात्विकमा वर्गीकरण गर्नुहोस्।
- खनिजको कडापन तुलना गर्न Mohs scale प्रयोग गर्नुहोस्।
- नेपालमा पाइने खनिज र तिनको प्रयोगको नाम भन्नुहोस्।
सुरु गर्नुअघि
- चट्टान पृथ्वीको सतह (Crust) मा पाइन्छन् भन्ने थाहा हुनुपर्छ।
सामग्री
- खनिजका नमुना (विद्यालयको Kit बाट), तामाको सिक्का, स्टिलको काँटी
उपकरण
- सेतो, नटल्किने Tile (Streak plate), सिसाको प्लेट, Hand lens
विधि
- एउटा खनिजको Card छानेर त्यसको चमक, धर्को र कडापन जाँच्नुहोस्।
- कम्तीमा छवटा खनिजमा यसो गर्नुहोस्।
- हरेक खनिजलाई धात्विक वा अधात्विकमा छुट्याउनुहोस्।