जीवका पाँच जगत
दही बनाउने ब्याक्टेरिया र अमिबादेखि यार्सागुम्बा, लालीगुराँस र भ्यागुतासम्म पन्ध्रवटा जीवका कोष हेर्नुहोस्, हरेकले खाना कसरी पाउँछ पत्ता लगाउनुहोस्, र तिनलाई पाँच जगतमा छुट्याउनुहोस्।
मूल अवधारणा
जीवलाई तिनका कोष (एउटा वा धेरै, न्युक्लियससहित वा बिना) र तिनले खाना कसरी पाउँछन् भनेर पाँच जगतमा वर्गीकरण गरिन्छ
पाठ: वर्गीकरण
वैज्ञानिकले सबै जीवलाई दुईवटा प्रश्नका आधारमा जगत भनिने पाँचवटा ठूला समूहमा छुट्याउँछन्: तिनका कोष: हरेक जीव बनेको सानो एकाइ। सबै मुख्य शब्द कस्ता छन्, र तिनले खाना कसरी पाउँछन्? मोनेरा न्युक्लियस नभएका एककोषीय जीव हुन्, जस्तै दूधलाई दही बनाउने ब्याक्टेरिया। प्रोटिस्टा न्युक्लियस भएका एककोषीय जीव हुन्, जस्तै पोखरीको पानीमा पाइने अमिबा र युग्लिना। च्याउ, खमिर (Yeast) र ढुसीजस्ता फन्जाइले आफ्नो खाना आफैँ बनाउन सक्दैनन्; तिनले आफू उम्रेको ठाउँबाट खाना सोस्छन्। बोटबिरुवाका कोषभित्ता भएका धेरै कोष हुन्छन् र तिनले प्रकाश संश्लेषण: हरिया बिरुवाले प्रकाश, पानी र कार्बन डाइअक्साइडबाट आफ्नो खाना बनाउने तरिका। सबै मुख्य शब्दबाट आफ्नो खाना आफैँ बनाउँछन्। जनावरका कोषभित्ता नभएका धेरै कोष हुन्छन् र तिनले खाना खान्छन्।
के सिक्नुहुनेछ
- जीवका पाँच जगतको नाम भन्नुहोस्।
- जीवलाई तिनका कोष र खाना पाउने तरिकाका आधारमा वर्गीकरण गर्नुहोस्।
- फन्जाइ किन बोटबिरुवा होइनन् व्याख्या गर्नुहोस्।
- हरेक जगतका नेपालमा पाइने जीवका उदाहरण दिनुहोस्।
सुरु गर्नुअघि
- जीव कोषले बनेका हुन्छन्, र बिरुवाका कोषमा कोषभित्ता हुन्छ भन्ने थाहा हुनुपर्छ।
सामग्री
- जीवहरूका चित्र; भए च्याउ, अलिकति दही र ढुसी परेको पाउरोटीको टुक्रा
उपकरण
- Hand lens, र सम्भव भए तयारी Slide सहितको Microscope
विधि
- एउटा जीवको Card छानेर त्यसका कोष र त्यसले खाना कसरी पाउँछ हेर्नुहोस्।
- कम्तीमा आठवटा जीवमा यसो गर्नुहोस्।
- हरेक जीवलाई त्यसको जगतमा छुट्याउनुहोस्।