मल, कीटनाशक र नदी
धानखेतमा कति मल हाल्ने, रासायनिक मल कि कम्पोस्ट, अनि कीटनाशक छर्ने कि नछर्ने, आफैँ निर्णय गर्नुहोस्; त्यसको उब्जनी, माटो र नदीमा परेको असर हेर्नुहोस्।
मूल अवधारणा
मलले एउटा सीमासम्म मात्र उब्जनी बढाउँछ; बढी भएको नाइट्रोजन बगेर नदीमा पुग्छ र हानि गर्छ, अनि कीटनाशकले उपयोगी जीवलाई पनि हानि गर्छ
पाठ: कृषि र वातावरण
बिरुवालाई बढ्न नाइट्रोजन चाहिन्छ, त्यसैले किसानहरू मल हाल्छन्: युरियाजस्ता रासायनिक मल, वा कम्पोस्ट र गोबर मलजस्ता प्राङ्गारिक मल। सुरुका केही किलोग्राम नाइट्रोजनले उब्जनी धेरै बढाउँछ, तर त्यसपछिको हरेक थप किलोग्रामले झन् कम फाइदा गर्छ। बालीले प्रयोग गर्न नसकेको नाइट्रोजन ठूलो पानीमा बगेर खोला र नदीमा पुग्छ, जहाँ यसले लेउलाई पोषण दिन्छ; लेउले प्रकाश छेक्छ र सड्दा पानीको अक्सिजन: हावामा हुने ग्यास, जुन जीवलाई सास फेर्न र आगो बल्न चाहिन्छ। सबै मुख्य शब्द सक्छ, त्यसैले माछा मर्छन्। यसलाई युट्रोफिकेसन (eutrophication) भनिन्छ। कम्पोस्टले नाइट्रोजन बिस्तारै दिन्छ र माटोका जीवलाई पोषण दिन्छ। कीटनाशकले कीरा मार्छ, तर मौरी, गँड्यौला र माछालाई पनि मार्न सक्छ।
के सिक्नुहुनेछ
- मलले बालीको उब्जनीमा पार्ने असर देखाउने तथ्याङ्क बुझेर व्याख्या गर्नुहोस्।
- मल बगेर नदीमा पुग्दा युट्रोफिकेसन कसरी हुन्छ, व्याख्या गर्नुहोस्।
- रासायनिक मल, कम्पोस्ट र कीटनाशकका फाइदा र बेफाइदा तुलना गर्नुहोस्।
सुरु गर्नुअघि
- बिरुवालाई नाइट्रोजनजस्ता खनिज पोषक तत्त्व चाहिन्छ भन्ने थाहा हुनुपर्छ।
सामग्री
- खेत परीक्षणको तथ्याङ्क (simulation बाट)
उपकरण
- केही चाहिँदैन
विधि
- मल नहाल्दा, अनि युरियाबाट 80 र 200 kg नाइट्रोजन हाल्दा कति उब्जनी हुन्छ, Record गर्नुहोस्।
- मनसुनको ठूलो पानी पर्दा 200 kg युरिया नाइट्रोजन Record गर्नुहोस् र नदी हेर्नुहोस्।
- उत्तिकै नाइट्रोजन कम्पोस्टबाट दिएर तुलना गर्नुहोस्।
- कीटनाशक छर्नुहोस् र मौरी तथा गँड्यौलालाई के हुन्छ Record गर्नुहोस्।
यो Simulation लाई कसरी सरल बनाइएको छ
- उब्जनी = 2 + 4 × (1 − e^(−प्रयोगयोग्य नाइट्रोजन ÷ 40)) टन प्रति हेक्टर; यो सामान्य धान परीक्षणमा आधारित सरल नमुना हो।
- युरिया: बालीले 50% नाइट्रोजन लिन्छ, 30% (सामान्य वर्षा) वा 50% (मनसुनको ठूलो पानी) बगेर जान्छ। कम्पोस्ट: बालीले 40% लिन्छ, 10% वा 20% बगेर जान्छ।
- कीटनाशकले कीराबाट बाली जोगाएर उब्जनी 8% बढाउँछ, तर मौरी र गँड्यौलालाई हानि गर्छ।