पहाडमा पानी किन कम तापक्रममा उम्लिन्छ?
समुद्र किनार, काठमाडौँ, शिमला, लेह र सगरमाथा आधार शिविरमा एक भाँडो पानी उमाल्नुहोस्। माथि जाँदा उम्लने बिन्दु कसरी घट्छ, र उचाइमा दाल पकाउन किन यति धेरै समय लाग्छ हेर्नुहोस्।
मूल अवधारणा
पानीको बाफले माथिको हावाले जति नै धकेल्दा पानी उम्लिन्छ; माथि जाँदा हावाको चाप कम हुन्छ, त्यसैले पानी कम तापक्रममा उम्लिन्छ (हरेक 300 m मा करिब 1 °C कम) र खाना ढिलो पाक्छ
पाठ: भान्साको रसायन
पानीभित्र बाफका फोका बन्न सकेपछि पानी उम्लिन्छ, र त्यो तब हुन्छ जब बाफले पानीमाथि थिचिरहेको हावा जति नै धकेल्छ। समुद्र सतहमा हावाले बेस्सरी थिच्छ, त्यसैले पानी 100 °C पुग्नुपर्छ। माथि चढ्दै जाँदा तपाईंमाथि हावा कम हुन्छ र चाप घट्छ, त्यसैले फोका छिटै बन्छन्: हरेक 300 m उचाइमा पानी करिब 1 °C कममा उम्लिन्छ। काठमाडौँ (करिब 1400 m) मा यो करिब 95 °C मा उम्लिन्छ, र सगरमाथा आधार शिविरमा करिब 82 °C मा। उचाइमा उम्लिएको पानी त्यति तातो हुँदैन, त्यसैले भात, दाल र आलु पकाउन बढी समय लाग्छ: हरेक 10 °C कम हुँदा झन्डै दोब्बर समय। त्यसैले पहाडमा मानिसहरू प्रेसर कुकर प्रयोग गर्छन्, जसले चाप र त्यसैले उम्लने बिन्दु बढाउँछ।
के सिक्नुहुनेछ
- उच्च स्थानमा पानी किन कम तापक्रममा उम्लिन्छ बताउनुहोस्।
- कुनै ठाउँको उचाइबाट त्यहाँको उम्लने बिन्दु अनुमान गर्नुहोस्।
- उचाइमा पकाउन किन बढी समय लाग्छ, र प्रेसर कुकरले कसरी मद्दत गर्छ बताउनुहोस्।
सुरु गर्नुअघि
- हावाले सबै चीजमा थिच्छ (वायुमण्डलीय चाप) र समुद्र सतहमा पानी 100 °C मा उम्लिन्छ भन्ने थाहा हुनुपर्छ।
सामग्री
- एक भाँडो पानी र चुलो (ठूला मान्छेसँग)
उपकरण
- 110 °C सम्म नाप्ने भान्साको थर्मामिटर
विधि
- काठमाडौँमा उम्लिएको पानी Record गर्नुहोस्।
- समुद्र सतहमा गएर Record गर्नुहोस्।
- लेह र अनि सगरमाथा आधार शिविरमा गएर हरेक Record गर्नुहोस्।
यो Simulation लाई कसरी सरल बनाइएको छ
- हरेक 300 m उचाइमा उम्लने बिन्दु करिब 1 °C घट्छ, 6000 m भन्दा तल राम्रो अनुमान।
- हरेक 10 °C कम हुँदा पकाउने समय झन्डै दोब्बर हुन्छ; समुद्र सतहमा दाल 20 मिनेटमा पाक्छ।
- उचाइ: समुद्र सतह 0 m, काठमाडौँ 1400 m, शिमला 2200 m, लेह 3500 m, सगरमाथा आधार शिविर 5364 m।